Ortaokulda Akran Zorbalığını Önleme: Drama Temelli Grup Müdahalesinin Etkililiğinin İncelemesi
Varol D., Akbaba S.(Yürütücü), Obenek N., Şimşek Ş.
TÜBİTAK Projesi, 2209-A - Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı, 2026 - 2027
- Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
- Destek Programı: 2209-A - Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı
- Başlama Tarihi: Haziran 2026
- Bitiş Tarihi: Haziran 2027
Proje Özeti
Zorbalık, bireyin kasıtlı olarak bir başkasına zarar verme amacı taşıyan, güç dengesizliğine dayalı ve tekrarlayıcı nitelikte davranışları kapsayan sosyal bir olgudur (Olweus, 1993). Dünya Sağlık Örgütü (2023) zorbalığı, çocuk ve ergen ruh sağlığı üzerinde kalıcı psikolojik etkiler yaratan önemli bir risk faktörü olarak tanımlamaktadır. Okullarda görülen zorbalık, fiziksel, sözel, ilişkisel ve siber biçimlerde ortaya çıkmakta; öğrencilerin özgüven, akademik başarı, okul bağlılığı ve sosyal uyum düzeylerini olumsuz etkilemektedir (Rigby, 2003). Literatürde akran zorbalığı; fiziksel saldırganlık, sözel aşağılama, dışlama, tehdit, dedikodu ve dijital ortamda taciz gibi biçimlerde sınıflandırılmaktadır. Uluslararası araştırmalara göre OECD ülkelerinde öğrencilerin %18–25’i düzenli olarak zorbalığa maruz kalmakta; Türkiye’de ise bu oran %30’lara ulaşmaktadır (UNICEF, 2021). Bu eksiklikten yola çıkarak, bu araştırma ortaokul seviyesindeki zorbalığın erken tespit edilmesi ve önlenmesine yönelik kapsamlı bir model oluşturmayı hedeflemektedir. Çalışma iki aşamada tasarlanmıştır. İlk aşamada Araştırmada betimsel tarama yöntemi kullanılarak mevcut zorbalık seviyeleri ve bunlarla ilişkili unsurlar incelenecektir. Nicel veriler, geçerliliği kanıtlanmış “Akran Zorbalığı Ölçeği” ve kişisel bilgi formu kullanılarak elde edilecektir. Verilen analizinde ortalama ve standart sapma betimsel istatistikleri ve fark testleri kullanılacaktır. İkinci aşama olan müdahale aşamasında drama temelli grup psikoeğitimi uygulanacaktır. Bu grup çalışması öğrencilere yönelik empati eğitimi; bireylerin diğer insanların duygularını kavraması ve yardımcı davranışlar göstermesi için tasarlanmış etkinliklerden oluşmaktadır. Buna ek olarak müdahale sürecinde öğrencilerin ve öğretmenlerin zorbalığın sebeplerini, etkilerini ve nasıl önlenebileceğini anlamalarına yardımcı olan psikoeğitimsel toplantılar (farkındalık seminerleri) gerçekleştirilecektir. Okulda kurulacak zorbalık ihbar hattı, öğrencilerin gizli bir şekilde zorbalık olaylarını bildirmelerine imkân tanıyacak şekilde planlanmaktadır. Bu aşamada nicel araştırma yöntemlerinden deneysel desen kullanılacaktır. Araştırmada tek grup öntest-sontest modeli uygulanacaktır. Öntest-sontest ölçümlerinde “Zorbalık Davranış Eğilim Ölçeği" ve “Akran Zorbalığı Ölçeği” kullanılacaktır. Bu araştırmanın önemi, zorbalıkla başa çıkmada sadece mevcut durumu tanımlamakla kalmayıp, erken teşhis ve müdahale süreçlerini bir araya getiren uygulamalı bir yaklaşım sunmasından kaynaklanmaktadır. Bu araştırma, güncel bulgulardan yola çıkarak okul rehberlik hizmetlerinde uygulanabilecek önleyici temelli bir grup programı oluşturmayı hedeflemektedir. Elde edilen bulguların, öğrencilerin psikolojik açıdan iyi hissetmelerine yardımcı olarak güvenli ve destekleyici bir okul ortamının oluşumuna katkıda bulunması beklenmektedir.