19. Yüzyılın İkinci Yarısında İskenderun Limanı'nın Oluşumu

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye

Tez Danışmanı: Mahir Aydın

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

“19. Yüzyılın İkinci Yarısında İskenderun Limanı’nın Oluşumu” tezimizin konusunu kapsamaktadır. İskenderun, 16. yüzyıldan itibaren Avrupalılar için ticaret açısından giderek önem kazanmaya başlamıştır. İskenderun’un coğrafi olarak sahip olduğu pek çok avantaj, Halep’e olan yakınlığı gibi sebeplerle Avrupalıların bu bölgedeki ticaret için özellikle İskenderun Körfezi’ni kullanmaya başlamaları ve gemilerini burada demirlemeyi tercih etmeleri, bu bölgede hareketliliğe ve sonuç olarak İskenderun’un bazı önemli gelişmelere sahne olmasına sebep olmuştur.

Bulunduğu coğrafi konum ve iktisadi özellikleri İskenderun’un tarih boyunca pek çok uygarlığa sahne olmasına sebep olmuş, Osmanlılar dönemi boyunca da Müslüman ve gayrimüslim nüfusun birlikte yaşadığı bir bölge olarak karşımıza çıkmıştır. Bölgenin gerek ticari gerek kültürel özellikleri sebebiyle Osmanlı Devleti’nin son dönemlerine kadar yabancı tüccarların ve çeşitli ülkelerin ilgi alanı içinde kalmaya devam etmiştir. Arap yarımadasının eşiği sayılan Halep’e olan yakınlığı ile daima ticaretin geçiş kapısı konumunda olmuştur. Bölgedeki ekonomik amaçlar doğrultusunda burada pek çok iskele inşa edilemeye ve bölge ticarete daha elverişli hale getirilmeye çalışılmıştır.

Bu amaçla hazırlanan tez, giriş bölümünün ardından gelen üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, genel olarak bölgenin coğrafi yapısı, genel özellikleri, tarihi süreçteki önemi bilgileri yer almaktadır. Birinci bölümde liman için kullanılacak iskelelerin inşa edilmesi süreçleri, bu iskelelerin neden gerekli olduğu ve inşasında yaşanılan zorluklar anlatılmıştır. İkinci bölümde, limanda gerçekleşen faaliyetlere ve limanın yapılanmasına değinilmiştir. Son bölümde ise limanda gerçekleşen ticari faaliyetler ve yer almıştır. Araştırmada elde edilen bazı veriler, tablo ve grafiklerle de desteklenmeye çalışılmıştır.

İskenderun Limanı’nı anlatan kaynak sayısı oldukça azdır. Konuya değinen kaynaklar da özet halinde ve birbirinin tekrarı niteliğindedir. Bu nedenle literatürden daha çok konunun birebir birinci elden kaynağı olan arşiv belgelerinden yararlanılmıştır ve çalışma büyük ölçüde Osmanlı Arşivi belgelerine dayanılarak yapılmıştır. Arşiv belgeleri dışında dönemle ilgili yazarların kitap, kaynak inceleme eserleri ve makalelerinden de faydalanılmıştır.