2018 ve 2024 Ortaöğretim Kimya Dersi Öğretim Programlarının 9.sınıf Düzeyinde Karşılaştırmalı İncelenmesi
Bursa Eğitim Kongresi, Bursa, Türkiye, 28 - 29 Nisan 2026, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Bursa
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- İstanbul Kültür Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Öğretim programları, eğitim
sistemlerinin benimsediği pedagojik anlayışı, öğrenme hedeflerini ve bu
hedeflere ulaşmak için öngörülen öğretim süreçlerini yansıtmaktadır. Bu
bağlamda, programlarda gerçekleştirilen güncellemelerin yalnızca içerik
düzeyinde değil; yapı, öğrenme anlayışı ve ölçme-değerlendirme yaklaşımları
açısından da bütüncül biçimde ele alınması önem taşımaktadır. Bu doğrultuda
çalışmanın amacı, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan 2018 Ortaöğretim
Kimya Dersi Öğretim Programı ile 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortaöğretim
Kimya Dersi Öğretim Programını, 9. sınıf düzeyi özelinde karşılaştırmalı olarak
incelemektir. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı benimsenerek karşılaştırmalı
doküman analizi deseniyle yürütülmüştür. Veri kaynağını, Millî Eğitim Bakanlığı
tarafından yayımlanan 2018 ve 2024 kimya öğretim programlarının 9. sınıfa
ilişkin bölümleri oluşturmaktadır. Programlar; yapısal örgütlenme,
kazanım/öğrenme çıktıları, içerik kapsamı, öğrenme-öğretme süreci ve
ölçme-değerlendirme yaklaşımları olmak üzere beş ana boyut çerçevesinde analiz
edilmiştir. Veri çözümleme yöntemi olarak ise içerik analizi kullanılmıştır.
Araştırma bulguları, 2018 programının ünite temelli ve kazanım odaklı, 2024
programının ise tema temelli ve öğrenme çıktısı merkezli bir yapıya sahip
olduğunu göstermektedir. 2024 programında temaların büyük bir çoğunluğunda öğrenme
çıktısı sayısının arttığı, her bir çıktının daha kapsayıcı ve çok boyutlu
biçimde yapılandırıldığı belirlenmiştir. İçerik açısından her iki programda da temel
kimya kavramlarının korunduğu; ancak 2024 programında bu kavramların günlük
yaşam, çevre ve sürdürülebilirlik bağlamlarıyla daha güçlü biçimde
ilişkilendirildiği görülmektedir. Öğrenme-öğretme süreci açısından ise benzerlikler
bulunmakla birlikte, sürecin yapılandırılması açısından belirgin farklılıklar
olduğu görülmektedir. Her iki programda da öğrenci merkezli yaklaşım temel
alınmış; araştırma-sorgulamaya dayalı öğrenme, problem çözme, iş birliğine
dayalı öğrenme ve laboratuvar etkinliklerine yer verilmiştir. Bununla birlikte
2018 programında öğrenme-öğretme süreci daha genel bir çerçevede ele alınmış ve
öğretmene uygulama sürecinde esneklik tanınmıştır. 2024 programında ise
öğrenme-öğretme sürecinin daha ayrıntılı biçimde yapılandırıldığı, öğrencinin
aktif katılımının ve öğrenme sürecindeki rolünün daha açık bir şekilde
tanımlandığı görülmektedir. Ayrıca öğrenme ortamlarının çeşitlendirilmiş ve
öğrenme sürecine ilişkin geri bildirim daha fazla vurgulanmıştır. Ölçme-değerlendirme
süreci açısından her iki programda da sürece dayalı, çok yönlü ve öğrenci
merkezli bir değerlendirme anlayışının benimsendiği görülmektedir. Bununla
birlikte 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programında, performansa
dayalı ölçme araçlarının daha sistematik kullanımı, dereceli puanlama
anahtarlarının ön plana çıkarılması, biçimlendirici değerlendirme süreçlerinin
güçlendirilmesi ve değerlendirme verilerinin öğretim sürecini yönlendirmede
aktif kullanılması gibi önemli yenilikler dikkat çekmektedir. Ayrıca üst düzey
düşünme becerilerinin ölçülmesine yönelik araçların geliştirilmesi, öz ve akran
değerlendirme süreçlerinin teşvik edilmesi ve dijital ölçme araçlarının sürece
entegre edilmesi 2024 programının öne çıkan özellikleri arasındadır. Araştırma bulgularına dayanarak, 2024 öğretim
programında benimsenen tema temelli ve bütüncül yapının sınıf içi uygulamalara
etkili şekilde yansıtılabilmesi için öğretmenlere yönelik uygulama temelli
hizmet içi eğitimlerin planlanması önerilmektedir. Ayrıca, programın öğrenme-öğretme
ve ölçme-değerlendirme boyutlarının uygulamadaki karşılığını ve öğretmen
yorumlarını ve 2018–2024 programları arasındaki farklılıkların öğretim sürecine
etkilerini inceleyen öğretmen ve öğrenci görüşleri ile deneyimlerini içeren nitel,
karma ve uygulamaya dayalı araştırmaların yapılması önem taşımaktadır.