EXPLORING SOCIAL CLASSES IN ARCHITECTURAL HISTORY: PEASANT, ARTISAN, AND MERCHANT DWELLINGS IN SEBASTIANO SERLIO’S (1475–1554) VITH BOOK

Creative Commons License

Aksoy Oral E. M., Ağır A.

METU JOURNAL OF THE FACULTY OF ARCHITECTURE = ODTÜ MIMARLIK FAKÜLTESI DERGIS, vol.43, no.1, pp.87-130, 2026 (AHCI, Scopus)

Abstract

The treatment of social classes in Renaissance written sources reveals the sharp distinctions between the ruling nobility and the non-noble segments of society. The architectural treatises of the period, adopting Vitruvius’s principle of decorum (propriety), reinforced social hierarchies through spatial design. Within this context, Bolognese painter-architect Sebastiano Serlio’s (1475-1554) VIth Book, recognized as the first comprehensive and systematic study on domestic architecture, stands out for offering detailed proposals for all social strata. This study analyzes the relationship between architecture and social classes through Serlio’s designs for peasants, artisans, and merchants presented in his VIth Book , framing the analysis within the socio-economic and cultural context of the period. It first explores how the architects of the 15th century implemented the principle of decorum in domestic architecture, then examines how Serlio reinterpreted this notion in the VIth Book. The rise of new social classes, the transformation of urban fabric, and the revaluation of rural life are interpreted as key factors shaping Serlio’s typological proposals. The main focus of the study is Serlio’s country and city housing designs for peasants, artisans, and merchants. Through the analysis of his descriptions and architectural drawings, the study reveals how Serlio spatialized social hierarchy in architectural form based on the principle of decorum. Serlio offers an original perspective by addressing the issue of housing for peasants, artisans, and merchants in a detailed approach. His housing designs tailored to different social groups distinguished by both Italian and French architectural traditions, introduces a novel approach that had no precedent in Renaissance architectural treatises. Although the VIth Book remained unpublished during Serlio’s lifetime limiting the dissemination of his models, his proposals significantly influenced later architectural discourse and Renaissance domestic architecture. The study underscores the importance of VIth Book as a valuable source for interpreting the dynamics of domestic architecture in the Renaissance. 

Rönesans döneminde yazılı kaynakların sosyal sınıflar bağlamında ele alınması, yönetici ve soylular ile soylu olmayan kesimler arasındaki keskin farklılıkları ortaya koymaktadır. Bu dönemde yazılan mimarlık kitapları, Vitruvius’un decorum ilkesini benimseyerek, mimarlık aracılığıyla sosyal sınıflar arasındaki ayrımı somutlaştırır. Bu bağlamda, Bolognalı ressammimar Sebastiano Serlio’nun (1475–1554) VI. Kitap’ı konut konusuna yönelik ilk kapsamlı ve sistematik çalışma olarak kabul edilmekte ve tüm sosyal katmanlara yönelik ayrıntılı tasarımlar içermesi açısından dikkat çekmektedir. Çalışma, Serlio’nun VI. Kitap’ında yer alan köylüler, zanaatkârlar ve tüccarlara yönelik geliştirdiği konut tasarımları üzerinden, sosyal sınıflar ile mimari arasındaki ilişkiyi dönemin sosyo-ekonomik ve kültürel bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Öncelikle, 15. yüzyıl mimarlarının decorum (uygunluk) ilkesini konut mimarlığına nasıl uyguladıkları tartışılmakta; ardından Serlio’nun bu ilkeyi VI. Kitap’ta nasıl yorumladığı ele alınmaktadır. Yeni toplumsal sınıfların yükselişiyle birlikte kent dokusunda yaşanan dönüşüm ve kırsal yaşamın yeniden değer kazanması gibi dinamikler, Serlio’nun konut tipolojilerini biçimlendiren önemli etkenler olarak yorumlanmaktadır.

Çalışmanın odak noktasını, Serlio’nun köylüler, zanaatkârlar ve tüccarlar için tasarladığı kır ve kent evleri oluşturmaktadır. VI. Kitapında yer verdiği açıklamaları ve mimari çizimleri üzerinden yapılan analiz, decorum ilkesine dayalı olarak sosyal hiyerarşinin mimaride nasıl karşılık bulduğunu ortaya koymaktadır. Serlio, köylü, zanaatkâr ve tüccar sınıflarına yönelik konut konusunu ayrıntılı olarak ele alarak özgün bir yaklaşım sergiler. Farklı sosyal kesimler için geliştirdiği konut tasarımlarını, İtalyan ve Fransız geleneklerine göre farklılaştırarak bir arada sunması, Rönesans mimarlığında öncesi olmayan bir bakış açısıdır. VI. Kitap, Serlio’nun yaşadığı dönemde yayımlanmamış olsada, sunduğu konut tipolojileriyle hem Rönesans konut mimarlığına hem de sonraki mimarlık yazınına önemli katkılarda bulunmuştur. Çalışmada Serlio’nun VI. Kitap’ında yer alan konut tasarımlarının Rönesans dönemini yorumlamak açısından ne denli önemli veriler sunduğuna dikkat çekilmektedir.